Interviews

Marjolijn Uitzinger: Het moet allemaal kloppen

(Luc Wierts voor hebban.nl, 28. februari 2016)

Bildschirmfoto 2016-03-04 um 11.59.15

Met ‚De Partijgenoot‘ schrijft Marjolijn Uitzinger haar vierde thriller die speelt in Berlijn, de stad waar ze sinds tien jaar woont. Welke thrillerauteurs zoeken het nog meer over de grenzen?

‘Schrijf over wat je weet’, zegt Stephen King in zijn schrijvershandleiding On Writing. Zo vreemd is het dus niet als je in je boeken schrijft over de omgeving die je kent. Voor Marjolijn Uitzinger is dat al ruim tien jaar Berlijn. De partijgenoot is de haar vierde thriller die speelt in de Duitse hoofdstad. En voor de thrillerschrijfster, die eerder werkzaam was als journaliste voor kranten, radio en televisie, is dat geen decor waar je gemakzuchtig mee om gaat.

Berlijn
Uitzinger vindt het wel logisch dat ze haar huidige woonplaats gebruikt voor haar spannende verhalen. ‘Het onderscheidt mijn boeken van andere Nederlandse thrillers. Ik heb veel affiniteit met de stad en het land en mijn boeken gaan ook echt over Duitsland. Mijn eerste boek Een fatale primeur ging over de Stasi, de veiligheidsdienst van de DDR. In de tweede, Citytrip Berlijn verwijs ik naar de zwarte jaren, naar het Derde Rijk. En de vorige De Huisgenoot en dit boek gaan over de Duitse politiek. Net als in De Huisgenoot gaat het in Partijgenoot om Florian von Bismark, een ambitieuze jonge politicus van de social-democratische SPD.’

Waar Von Bismark in het vorige boek een stapje op de plaats moest doen, maar zich wel uit nogal wat hachelijke privésituaties had gered, blijken deze hem nu nog steeds te achtervolgen. Bovendien zoekt hij naar een manier om zijn concurrente Sofie Lothar die in zijn plaats minister van Justitie is geworden op een zijspoor te krijgen. Uitzinger: ‘De mechanismen in de politiek zijn in wezen overal in de westerse wereld gelijk; de intriges, de macht en de spelletjes. Ik vond het wel leuk om een politicus van de SPD te nemen als hoofdpersoon in mijn boeken. Dat heb ik ook gedaan omdat de CDU de bondskanselier levert. En ik wil mijn boeken zo veel mogelijk op waarheid laten berusten. Dan had ik de bondskanselier, in dit geval Angela Merkel, ook een rol moeten laten spelen in mijn boeken.’

Krimi’s
Duitsland als plek waar thrillers en misdaadverhalen zich afspelen is in Nederland niet zo bekend. Uitzinger wijst echter op de enorme Krimi-traditie bij onze oosterburen. ‘Iedere avond zijn er minstens zes Krimi’s op tv. Natuurlijk Britten, Amerikanen en Scandinaviërs, maar ook een heleboel eigen producties. Ik zou er zo twaalf kunnen noemen. Een serie als Tatort, daar kijken tien miljoen mensen naar. In cafés wordt daar zelfs collectief naar gekeken.’

Uitzinger moet even nadenken wie er in het Nederlandse thrillerlandschap nog meer over Duitsland schrijft. ‘Ellen Gerretzen en Boris Dittrich, maar verder weet ik het niet. Ook qua boeken zijn ze in Duitsland dol op misdaadverhalen en van eigen bodem hebben ze er best veel. Maar die zijn in Nederland niet zo populair. Ik vind het leuk dat ik in Nederland juist iets kan toevoegen door over Duitsland te schrijven. De feiten die ik vertel kloppen ook. In De Partijgenoot gaat het over de Rote Armee Fraktion (RAF, een linkse terroristische groepering in Duitsland in de jaren zeventig en tachtig, red.). Wat ik schrijf over de ontvoering en de moord op Hanns-Martin Schleyer en de vliegtuigkaping die eindigde in Mogadishu. Dat klopt allemaal. Alleen het personage van Barbara Brinkmann heb ik verzonnen. Ik ben daar heel gevoelig voor dat het allemaal moet kloppen. Dat komt waarschijnlijk omdat ik mijn hele leven journalist ben geweest. Als ik in dat soort feiten een foutje zou hebben, zou ik echt ’s nachts zwetend wakker worden.’

Ik bezoek alle plekken die ik beschrijf
Hoewel Uitzinger fictie schrijft, geldt dat belang dat ze hecht aan de feiten ook voor de schildering van Berlijn. ‘Vooral in de eerste twee boeken schrijf ik echt over de stad. Ik denk in de laatste twee toch wat minder, daar gaat het wat meer over het verhaal. Maar waar ik plekken in de stad beschrijf moeten die passages kloppen; restaurants, cafés, een supermarkt. Bij de uitgeverij wordt daar door redacteuren wel om gelachen. “Jij zult nooit schrijven dat een bushalte aan de linkerkant staat, als die aan de rechterkant staat”, zeggen ze. Ze worden daar ook wel eens gek van. Ik bezoek alle plekken die ik beschrijf en het moet precies zo zijn in mijn beschrijvingen.”

De schrijfster voelt dat niet als een beperking die ze zichzelf oplegt. In dit boek zit een scène bij de Brandenburger Tor. Dan ga ik precies kijken hoe die situatie is. Of je de straat over kunt steken en zo het park, de Tiergarten, in kunt lopen. Het is een beetje neurotisch, maar dat is zoals ik het voel. Voor Een fatale primeur ben ik naar Lübeck gereisd. En in Berlijn kan ik al die plekken natuurlijk gemakkelijk bezoeken.’

Duitse politiek
In De Huisgenoot en De Partijgenoot beschrijft de voormalig journalist de Duitse politiek. Volgens Uitzinger hebben de Duitsers meer een debatcultuur dan de Nederlandse politici, vergelijkbaar met het Britse parlement. ‘Maar de bondsdag is zo groot. Daar zitten zeshonderd leden in. Die politieke debatcultuur is echt anders dan in Nederland, maar zaken zoals samenwerken met de pers en dingen insteken is in al dit soort westerse democratieën hetzelfde principe. De personages in mijn boeken zijn ook allemaal pure fictie. Ook de Bild-redacteur is volslagen uit de duim gezogen en het meisje van de Groenen.’

Hoewel Uitzinger al een flinke poos in Berlijn woont, is de groep Duitsers die haar boeken hebben gelezen, niet zo groot. ‘Ze zijn niet vertaald in het Duits. Behoudens de Duitsers die Nederlands kunnen lezen, zijn ze niet te krijgen. Maar de groep Duitsers die Nederlands kunnen is groter dan je denkt. Er studeren meer Duitsers Nederlands dan dat er Nederlanders Nederlands studeren. De reacties die ik heb gekregen waren heel leuk. Ik heb van veel mensen gehoord dat ze het aardig vonden en informatief. Zeker mijn verhaal over de Stasi. Dat leeft toch heel erg hier. Duitsers vinden historisch besef heel belangrijk. Dat ik dan zo’n onderwerp beschrijf, kunnen ze wel waarderen.’

____________________________________________________________________

wijkiezenvoorberlijn Wij kiezen voor Berlijn
Wunschberliner heten ze, de enthousiastelingen die sinds de val van De Muur, 25 jaar geleden, in groten getale emigreerden naar Berlijn. Zin bezocht vijf Nederlandse 50+’ers die al jaren vol vuur ‘Berliner’ zijn. Marjolijn Uitzinger woont sinds 2004 in Charlottenburg (West-Berlijn):
Zodra je elkaar met du aanspreekt ben je opeens elkaars beste vriend en storten Duitsers hun hart bij je uit. Download Interview-PDF …
____________________________________________________________________

Wat zit er in de pen van Marjolijn Uitzinger? – een interview in ‘Plus Magazine’

‘Mijn derde Berlijnse misdaadroman is klaar, dus het boek is uit de pen, kun je zeggen. De inhoud van een thriller is altijd moeilijk te omschrijven, maar in ieder geval speelt De huisgenoot zich af in de Duitse politiek.
Florian von Bismark staat op de nominatie om minister van justitie te worden. Hij is ambitieus, en toch sociaal: op een ijskoude winteravond neemt hij een dakloze jongen in huis, die zijn chauffeur wordt. Aanvankelijk lijkt niets zijn succes in de weg te staan, maar opeens doemt de ene bedreiging na de andere op. Florian moet tot het uiterste gaan om overeind te blijven. Bereikt hij zijn doel of gaat hij ten onder?
Berlijn, waar ik nu al tien jaar woon, is opnieuw het decor van het verhaal en ook met het politieke milieu ben ik vertrouwd. Misschien heb ik daarom weer met zoveel plezier dit nieuwe boek geschreven; het is eerder een soort verslaving dan discipline. Ik schrijf elke dag vanaf een uur of 9 tot een uur of 2, zonder pauze. Daarna doe ik iets anders, maar het hoofd werkt natuurlijk gewoon door. Vaak lig ik ’s nachts uren wakker. Hoe gaat het verder, wat is geloofwaardig en toch spannend? Soms realiseer ik me met schrik dat een bepaalde verhaallijn helemaal niet klopt, bijvoorbeeld wat het tijdpad betreft. Dat moet anders – maar hoe? – en stort mijn hele thriller-kaartenhuis dan niet in elkaar? Torenhoge stress. Maar gelukkig is de oplossing meestal verrassend snel gevonden, bij daglicht en met koffie onder handbereik.’
(Download Interview-PDF)

De huisgenoot ligt vanaf 24 november in de winkel (uitg. De Geus, €17,50).

____________________________________________________________________

De Scriptor in gesprek met Marjolijn Uitzinger

Marjolijn Uitzinger is een duizendpoot. Ze verdeelde haar journalistieke carrière over radio, televisie en dagbladpers. (…) Enkele jaren geleden besloot ze om fictieauteur te worden de debuteerde met Een fatale primeur, een misdaadverhaal dat in haar thuisstad Berlijn speelt. Ook in de opvolger Citytrip Berlijn neemt ze je mee naar een bruisende metropool die af en toe wordt ingehaald door de schauduw van haar verleden…

Je beide romans spelen in Berlijn. In de jaren ´20 van de vorige eeuw was de stad een culturele en intellectuele hotspot. Welk soort stad is het nu?

Ik denk dat je die typering ook wel op het Berlijn van nu kunt loslaten. Berlijn wordt vaak vergeleken met New York, ook door de Amerikanen. Jonge mensen komen graag hierheen vanwege het open culturele en intellectuele klimaat, alles kan, niets is gek. Het culturele aanbod is gigantisch, met bijvoorbeeld zo’n 200 musea en drie operahuizen, elke dag worden nieuwe galeries geopend, en ga zo maar door. Er zijn elke dag honderden manifestaties, voorstellingen, optredens. Berlijn is dance- en clubstad bij uitstek. Verder is de stad nog steeds aan het veranderen, de dynamiek is groot en ook architectonisch is er veel te bleven. Spiegelbeeld: het rauwe Berlijn van vlak na de val van de Muur verdwijnt langzaam maar zeker. Veel mensen vinden dat jammer, maar het is onvermijdelijk.

(…)
Aan het eind van de journalistieke carrière ben je begonnen met het schrijven van misdaadboeken. Hoe ervaar je deze manier van schrijven en had je snel je eigen fictiesetem gevonden?

Ik heb in 2009 samen met Margriet Brandsma, destijds NOD-correspondent in Berlijn, het boek Na de Muur geschreven, over het nieuwe Duitsland. Dat was weliswaar non-fictie en we schreven het samen, dus het is anders dan wat ik nu doe, maar het was een prettige bezigheid. Toen het boek klaar was, miste ik het schrijven en besloot mij maar eens op een misdaadroman te storten. Daarbij putte ik uit mijn ervaringen hier in Berlijn, en het moet ook ergens over gaan. Ik blijf wel journalist, dus de drang om mensen te infoemeren, ook al is het spelenderwijs, laat zich niet onderdrukken.

In Citytrip Berlijn wijs je de lezers op verdachten die onterecht veroordeeld worden. Dat doemscenario hangt ook Thomas boven het hoofd. Op welke manier houdt dit thema je bezig?

Het is volgens mij een onderwerp dat veel mensen bezighoudt. De media berichten erover, soms komen mensen na tien jaar vrij omdat de werkelijke dader is gevonden of hun onschuld is komen vast te staan. Zoals die twee mannen in de Puttense moordzaak. Ik heb op de radio eens Ernst Louwes geinterviewd, ook met een soort buikgevoel dat die man onschuldig is. Of dat jongetje Maikel van de Schiedamse parkmoord, dat helemaal gemangeld is door een psychiater die hem wilde laten vertellen dat hij zelf zijn vriendinnetje had gedood. En daarna werd in die parkmoord ook nog eens iemand veroordeeld die onschuldig bleek te zijn en na jaren weer vrij kwam – wat een geknoei, en wat een gesol met mensenlevens, ja, daar kan ik me erg over opwinden.

(…)
Ben je van plan nog meer boeken te situeren in Duitsland? Zo ja, wat heeft het land en de stad Berlijn in het bijzonder een auteur aan literair materiaal te bieden?

Jazeker. Boeken die zich in Nederland afspelen zijn er genoeg. En Berlijn is zo bijzonder dat de onderwerpen voor het oprapen liggen. Maar ik noem ze niet, want ik ga anderen niet op leuke ideetjes brengen!
(De Scriptor, april 2013)

____________________________________________________________________

`Het wordt nooit normaal hier´

Door Rob Savelberg

`Ogenschijnlijk is hier niet meer veel van het vroegere Oost-Duitsland en het systeem van de gehate Stasi te merken´, oordeelt schrijfster Marjolijn Uitzinger, terwijl ze naar Bahnhof Friedrichstrasse tuurt, dat dik twintig jaar terug de hermetisch gesloten grens tussen Oost en West was. `Maar je hoort nog steeds dat ze voormalige spionnen ontmaskeren. Het wordt nooit helemaal normaal hier.´

Ziehier de kern van haar thriller Een fatale primeur, die zich in het nieuwe Berlijn van na de hereniging afspeelt. De zo gehate Muur is allang geopend, afgebroken en naar de mestvaalt van de historie verbannen – maar veel mensen dragen hun geheimen van weleer nog met zich mee. En zo nu en dan komen die onvrijwillig aan de oppervlakte, dan blijkt de geschiedenis nog springlevend. (…)

De afgelopen jaren zijn er opnieuw diverse bekende mensen vanwege hun Stasi-verleden in opspraak gekomen, vertelt Uitzinger en geeft enkele voorbeelden: nazi-jaagster Beate Klarsfeld, die de West-Duitse bondskanselier Kiesinger en plein public een oorvijg gaf, keeg geld van deze inlichtingendienst. De beroemde undercover-journalist Günter Wallraff zou met hen samengewerkt hebben. (…)

`Ze hadden 170.000 mensen die dit soort freelance werk deden. En daarnaast nog 90.000 man voltijds in dienst bij de Stasi. Onvoorstelbare aantallen. Drie keer zoveel personeel als de Gestapo had. En maar liefst 6 miljoen Ossi’s hadden een Stasi-dossier´, concludeert Uitzinger.

De ervaren journaliste, die onder meer voor Radio 1 werkte, geeft de voorkeur aan Charlottenburg, de buurt waar ook Cees Nooteboom en Armando graag vertoefden. (…) Toch fascineert ook de andere kant van de Spree-stad haar, waar vroeger een Muur verhinderde dat de bewoners naar het vrije Westen zouden vluchten. Uitzinger kwam er al in 1968, toen op de terugweg uit Tsjechoslowakije, dat ook achter het IJzeren Gordijn lag en waar de Praagse lente in volle gang was: `Het was hier grauw, naar en lelijk, alle mensen waren er zo chagrijnig en onvriendelijk´, herinnert ze zich.

Een groot verschil met de vreugde vanwege de Duitse hereniging in 1990. Tegelijkertijd moesten al die spionnen en hun helpers op zoek naar een nieuwe baan. `Veel zijn er naar de beveiligingsbranche gegaan. Observeren, bewaken, lastigvallen, dat konden ze natuurlijk goed.´ Niet toevallig heeft een van de personages in Een fatale primeur een succesvol securitybedrijf opgericht, waar hij voor zijn klanten dezelfde keiharde en deels criminele methodes gebruikt die hij als Stasi-man geleerd had.

Al met al heeft Uitzinger een vlotte pen, het boek leest gemakkelijk en de lezer kan zich door de Nederlandse invalshoek beter in de soms complexe Stasi-terminologie inleven. `Het was natuurlijk allemaal heel bedreigend en beangstigend. Ik heb het Stasidossier van een vriendin gezien, die door haar beste vriend werd verraden. Ze hielden echt alles in de gaten.´
(De Telegraaf, 20 juli 2012)

Terug naar boven